تأثیر نخبگان فکری و نخبگان ابزاری بر مدرنیزاسیون عصر پهلوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

مهدی لکزی[1]- حجت الله درویش پور[2]- اسدالله اطهری[3]- مرتضی محمودی[4]
تاریخ دریافت: 4/2/1398- تاریخ پذیرش: 30/3/1398
 
چکیده:
مدرنیزاسیون دوره پهلوی در قریب به اتفاق تحلیل­ ها «مدرنیزاسیون از بالا به پایین» توصیف می­شود. یعنی دولت با برنامه ریزی آن را موجب شده است. گر چه این تحلیل­ ها بخش مهمی از ماجرا را نشان می­ دهند، اما به نظر ناقص می­ رسند. نخست اینکه؛ دولت پهلوی در انتخاب پروژه مدرنیزه کردن کشور صاحب اراده کامل نبوده و قرار گرفتن در دل تحولات منطقه نقش مهمی در این میان داشته است. دوم اینکه؛ نقش نخبگان در این مدرنیزاسیون اغلب نادیده گرفته می­ شود. بر این اساس؛ در پژوهش پیش رو این سوال اصلی مطرح می­ شود که؛ تأثیر نخبگان فکری و نخبگان ابزاری بر مدرنیزاسیون عصر پهلوی چگونه بوده است؟. فرضیه مقاله با بهره گیری از نظریه «نخبه گرایی پاره تو و موسکا» اینگونه بیان می­ کند که «در عصر پهلوی نخبگان فکری به دلیل اشتراک نظر با نخبگان ابزاری در حمایت از نوسازی و مدرنیسم، مبادرت به تولید اندیشه و مشروعیت بخشی به اقدامات رضا شاه و محمدرضا شاه در مسیر مدرنیزاسیون کشور نمودند اما به تدریج نخبگان فکری در روندهای دیوانسالاری و بوروکراسی جذب و ادغام شدند و به مثابه کارگزارانی خنثی و یا محافظه کار در خدمت اقدامات رضا شاه و محمدرضا شاه قرار گرفتند. بدین ترتیب تاثیر نخبگان عصر پهلوی بر مدرنیزاسیون، به دلیل عدم توازن در ابعاد مدرن سازی، ساختار سیاسی استبدادی و فقدان نظام تصمیم گیری جمعی با موفقیت همراه نبود.» تکنیک گردآوری اطلاعات در این پژوهش کتابخانه­ ای می­ باشد.



[1]- دانشجوی دکتری(مسائل ایران) ،دانشکده علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
mehdi_lakzi@yahoo.com


[2]- استادیار و عضو هیئت علمی، گروه  علوم سیاسی ، دانشکده علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
dr.darvishpur2018@yahoo.com


[3] - استادیار و عضو هیئت علمی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقو ق و علوم سیاسی، واحد تاکستان، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
athary_asadolah@yahoo.com


[4] - استادیار و عضو هیئت علمی، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
mor.mahmoodi@iauctb.ac.ir
 

کلیدواژه‌ها