تأثیر حفظ یا توسعه‌ی قابلیت‌های ایدئولوژیک ابرقدرت‌ها در بلوک‌بندی جهانی قدرت در نظام دوقطبی و نقش آن در سیاست خارجی ایران (1955-1945میلادی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

تأثیر حفظ یا توسعه‌ قابلیت‌های ایدئولوژیک ابرقدرت‌ها در بلوک‌بندی جهانی قدرت در نظام دوقطبی و نقش آن در سیاست خارجی ایران (سال‌های 55-1945 میلادی)
ایوب دروچی[1]- مالک ذوالقدر[2]- مهدی خوش خطی[3]- اصغر پرتوی[4]
تاریخ دریافت:21/10/1396- تاریخ پذیرش:14/12/1396
چکیده:
پایان آتش جنگ جهانی دوم و سربرآوردن اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده‌ آمریکا از خاکستر آن، آغاز جنگ سرد و ویژگی‌های نظام دوقطبی در زمینه‌های علمی، تکنولوژیک، سیاسی، اقتصادی، ایدئولوژیک، ژئوپولیتیک، ژئواستراتژیک و ...، دهه‌ 55-1945 میلادی را برای سیاست خارجی ایران از اهمیت ویژه‌ای برخودار ساخته است. سؤالی که مطرح می‌شود این است که آیا ایدئولوژی (چه سوسیالیسم و مارکسیسم بلوک شرق و چه کاپیتالیسم و لیبرالیسم بلوک غرب) توانسته بود به عنوان یکی از عوامل و ویژگی‌های ساختاری نظام دوقطبی، خود را بر سیاست خارجی ایران در سال‌های 55-1345 میلادی تحمیل کند؟ در پاسخ باید گفت: به نظر می­رسد، در بلوک‌بندی جهانی قدرت، طی بازه‌ زمانی مذکور حفظ یا توسعه‌ قابلیت‌های ایدئو­لوژیک ابرقدرت‌ها به عنوان یکی از عوامل پشتیبان و ویژگی‌های حمایت‌کننده‌ ساختاری نظام دو قطبی، نقش قابل توجهی در توازن قوای آنها و بالتبع در سیاست خارجی ایران بازی کرده است. مقاله‌ حاضر در فهم این مطلب از دیدگاه تئوری نوواقع‌گرایی (واقع‌گرایی ساختاری) کنت نیل والتز بهره برده است که هر چند قدرت را مهم‌ترین عامل در حفظ موازنه‌ نیروها تلقی می‌کند و نیروی نظامی را مهم‌ترین عنصر این قدرت می‌داند، لکن، توزیع توانمندی‌ها و قابلیت‌ها را صرفاً در امور نظامی نمی‌داند و آن را به سایر مقولاتی از جمله قابلیت‌های علمی، تکنولوژیک، سیاسی، اقتصادی، ایدئولوژیک، ژئوپولیتیک، ژئواستراتژیک و ... نیز تسری می‌بخشد
واژگان کلیدی: ایدئولوژی، نظام دوقطبی، جنگ سرد، سیاست خارجی ایران، نوواقع‌گرایی



[1]- دانشجوی دکتری علوم سیاسی،  مسائل ایران، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان ، ایران 


[2]-  استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان ، ایران: نویسنده مسئول 


[3]- استادیار،  گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی ،زنجان، ایران 


[4]- استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان ، ایران 

کلیدواژه‌ها